{"id":13901,"date":"2020-07-10T07:30:17","date_gmt":"2020-07-10T07:30:17","guid":{"rendered":"https:\/\/news.limearchive.org.uk\/?p=13901"},"modified":"2021-09-20T16:51:57","modified_gmt":"2021-09-20T16:51:57","slug":"the-first-international-eisteddfod-1947-movietone-newsreel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/news.limearchive.org.uk\/cy\/the-first-international-eisteddfod-1947-movietone-newsreel\/","title":{"rendered":"Yr Eisteddfod Ryngwladol Gyntaf 1947: ffilm newyddion Movietone"},"content":{"rendered":"

Mae wyth munud ac ugain eiliad y ffilm hon yn gofnod clyweledol unigryw o’r \u0175yl gyntaf yn 1947. Ynddi mi fyddwch yn gweld a chlywed y corau buddugol. Byddwch yn rhannu’r cyffro gyda’r gynulleidfa sy\u2019n llenwi\u2019r babell fawr, a wnaed o gynfas dros ben o’r rhyfel gyda 6000 o seddi wedi’u benthyg o ystafelloedd ysgol, capeli a llefydd eraill o\u2019r ardal. Mae\u2019r Llywydd cyntaf, Mr W. Clayton Russon, yn egluro cysyniad sylfaenol yr Eisteddfod o sut y gall cystadleuaeth gerddorol ryngwladol helpu i hyrwyddo gwell dealltwriaeth a chysylltiadau cyfeillgar rhwng pobl o wahanol genhedloedd. Mae’r cyflwynwyr ar y llwyfan, a fenthycwyd yn 1947 gan yr Eisteddfod Genedlaethol, yn brysur a di-lol, yn union fel y maen nhw yn ein dyddiau ni.<\/p>\n

Fel oedd yn gyffredin yn y blynyddoedd cynnar, roedd y rhan fwyaf o’r cyngherddau’n cynnwys y cystadleuwyr, ond roedd nosweithiau enwogion ar y dydd Sadwrn a’r dydd Sul yn cynnwys s\u00ear fel Joan Hammond a Cherddorfa Hall\u00e9 dan arweiniad John Barbarolli. Yn negawd cyntaf yr \u0175yl denodd y cyngherddau amryw o berfformwyr cerddoriaeth glasurol, opera a dawns byd enwog i Langollen.<\/p>\n

Syndod, i’r trefnwyr a’r gynulleidfa, oedd perfformiadau cyngerdd gan ddau gr\u0175p dawns o Sbaen. Roedden nhw ar daith o amgylch Prydain, wedi\u2019i threfnu gan y Gymdeithas Esperanto. Roedd eu perfformiadau yn yr \u0175yl mor gyfareddol nes cymell yr Eisteddfod i gyflwyno cystadlaethau dawnsio gwerin a chanu gwerin gael yn 1948, gan ddod yn brif atyniad yn gyflym iawn. Wrth edrych ar y bwrlwm dawnsio ar y ffilm newyddion, gallwch weld y rheswm dros y straeon am yr angen am fesurau brys i atgyfnerthu’r llwyfan.<\/p>\n

Un o\u2019r dirgelion yngl\u0177n \u00e2 1947 yw pam, yng \u201cNgwlad y G\u00e2n\u201d, nad oedd unrhyw gorau meibion o Gymru ymhlith y cystadleuwyr. Wedi’r cyfan, daeth tri ch\u00f4r meibion o Loegr i\u2019r \u0175yl, ac felly hefyd chwe ch\u00f4r merched o Gymru. Mae llawer o esboniadau wedi’u cynnig dros y blynyddoedd: ofn o feirniadaeth am eu safon; costau mynychu’r Eisteddfod Genedlaethol a\u2019r Eisteddfod Ryngwladol; anogaeth fwriadol i beidio mynychu Llangollen gan yr Eisteddfod Genedlaethol, y mae ei phryderon am yr \u0175yl ifanc newydd wedi’u dogfennu mewn gohebiaeth archif. Gwell gadael hynny i’r rhai sy’n gweld cynllwyn ym mhob twll a chornel, ac yn lle hynny dathlu perfformiad C\u00f4r Meibion enwog Froncysyllte, a sefydlwyd yn 1948 i unioni’r cam.<\/p>\n

Yn 1947 roedd yr Eisteddfod Ryngwladol i raddau helaeth iawn yn greadigaeth cymuned Llangollen. Gwnaeth llawer o arwyr gyfraniadau enfawr ar hyd y daith o syniad cychwynnol yn 1943 i’r grwpiau rhyngwladol a gyrhaeddodd Llangollen ym mis Mehefin 1947, ond arweinyddiaeth Cyngor Dosbarth Trefol Llangollen ym mis Mai 1946 a welodd troi\u2019r syniad am y digwyddiad yn ffaith. O’r cychwyn cyntaf roedd uchelgais i fod yn annibynnol. Croesawyd cymorth y Cyngor Prydeinig i ddod o hyd i grwpiau yn Ewrop, ond gwrthodwyd eu cynnig o gymorth ariannol: ariannwyd yr Eisteddfod gyntaf gan danysgrifiadau lleol. Cyn diwedd y pum niwrnod roedd y trefnwyr lleol wedi ymrwymo\u2019n gyhoeddus i gynnal g\u0175yl arall yn Llangollen yn 1948, er gwaethaf rhai lleisiau oed dyn dadlau y dylai symud o amgylch Cymru fel yr Eisteddfod Genedlaethol. Ers 1947, un o rinweddau mawr y gwirfoddolwyr yw teyrngarwch ffyrnig i’r syniad o gynnal digwyddiad blynyddol yn Llangollen.<\/p>\n

Cysylltodd trefnwyr 1947 \u00e2 sawl cwmni ffilmiau newyddion i roi sylw i’r Eisteddfod. Movietone enillodd y dydd bryd hynny oherwydd bod y cwmni’n gallu ymdopi orau \u00e2’r cyflenwadau p\u0175er cyfyngedig oedd ar gael ar Faes Hamdden Llangollen.<\/p>\n

Cliciwch Yma<\/a> i wylio’r ffilm.<\/p>\n

Yn ymddangos yn y ffilm, yn eu trefn:<\/p>\n