Mae hen nain 92 oed sy\u2019n hoff o gerddoriaeth yn arwain ymgyrch i ddod o hyd i bobl wnaeth gystadlu yn yr Eisteddfod Gerddorol Ryngwladol Llangollen gyntaf erioed yn 1947.
\nRoedd yr athrawes wedi ymddeol, Moira Humphreys, yn aelod o G\u00f4r Ieuenctid Coedpoeth a fu\u2019n canu ar lwyfan yr \u0175yl gyntaf un, a sefydlwyd i hybu heddwch yn dilyn yr Ail Ryfel Byd.
\nMae’r trefnwyr yn bwriadu cyflwyno medalau coffa i Moira a’i chyd-gystadleuwyr o’r eisteddfod gyntaf hanesyddol honno er mwyn nodi 75 mlynedd ers y digwyddiad.
\nYn 2020 bu\u2019n rhaid canslo\u2019r \u0175yl boblogaidd, a fu\u2019n gychwyn gyrfa i s\u00ear opera fel Luciano Pavarotti a Syr Bryn Terfel, am yr unig dro ers ei sefydlu oherwydd y pandemig Coronafeirws.
\nYn 2021 cynhaliwyd yr \u0175yl ar ffurf rithwir gyda pherfformiadau\u2019n cael eu ffrydio ar-lein ond eleni mae\u2019r wledd o gerddoriaeth a dawns yn \u00f4l yn y dref lle mae \u201cCymru\u2019n croesawu\u2019r byd\u201d.
\nMae paratoadau yn mynd rhagddynt yn dda ar gyfer g\u0175yl eleni sy\u2019n dechrau ar ddydd Iau, Gorffennaf 7, ac yn gorffen gyda Llanfest ar ddydd Sul, Gorffennaf 10, pan fydd yr eisteddfod yn ymuno \u00e2 G\u0175yl Ymylol Llangollen.
\nYn ystod y digwyddiad pedwar diwrnod o hyd, bydd llu o atyniadau a gweithgareddau newydd ar y safle awyr agored ar ei newydd wedd, gan gynnwys cerddoriaeth, dawns, sgyrsiau, comedi, bwyd, diod, siopa, gweithdai ac adloniant pop-yp.
\nGyda’r nos bydd cyngherddau yn cynnwys perfformiadau gan Aled Jones a Russell Watson, Anoushka Shankar, y chwaraewr sitar Prydeinig-Indiaidd-Americanaidd, a\u2019r cynhyrchydd, cyfansoddwr ffilm ac actifydd sy’n hanner chwaer i’r gantores Norah Jones.
\nBydd y cystadlu yn cyrraedd uchafbwynt ar y nos Sadwrn gyda chystadlaethau C\u00f4r y Byd a Llais Rhyngwladol y Dyfodol Pendine, gyda chantorion ifanc gorau\u2019r byd yn ymgiprys am y wobr fawr.
\nRoedd y newyddion bod yr Eisteddfod yn dychwelyd i\u2019r safle yn Llangollen eleni yn fiwsig i glustiau Moira Humphreys, o Goedpoeth, ger Wrecsam, sydd ag atgofion byw o’r \u0175yl gyntaf erioed.
\nMerch yn ei harddegau oedd hi bryd hynny ond dros y saith degawd dilynol parhaodd Moira i fynychu\u2019r Eisteddfod, gan ymuno \u00e2\u2019r fyddin o wirfoddolwyr y tu ol i\u2019r llenni a gweithio gyda\u2019r t\u00eem lletygarwch i ddod o hyd i lety lleol i gystadleuwyr tramor, ac yn fwy diweddar bu\u2019n helpu i groesawu ymwelwyr wrth iddynt gyrraedd y Maes.<\/p>\n
Yn \u00f4l Moira, mae ganddi atgofion \u201canhygoel o amseroedd da\u201d yn yr Eisteddfod ac mae wedi gweld llawer o newidiadau ers yr achlysur cyntaf hwnnw pan ganodd gyda Ch\u00f4r Ieuenctid Coedpoeth, a dod yn drydydd yn y gystadleuaeth gorawl.
\nDywedodd Moira sydd \u00e2 dwy ferch sydd bellach yn oedolion, Helen a Mari, a nifer o wyrion a gor-wyres: \u201cByddai\u2019n braf gwybod bod yna hen gystadleuwyr fel fi dal allan yna. Mae\u2019n syniad mor braf eu cydnabod ym mlwyddyn y dathliad yma.\u201d
\nMae\u2019n falch hefyd iddi gael adnabod arloeswyr cynnar yr \u0175yl gan gynnwys cadeirydd C\u00f4r Ieuenctid Coedpoeth, Harold Tudor, a gafodd y syniad o gynnal eisteddfod ryngwladol.
\n\u201cCynhaliwyd yr \u0175yl gyntaf,\u201d meddai, \u201cyn 1947 ond roedd llawer o waith caled yn cael ei wneud yn y blynyddoedd yn arwain at hynny, pethau fel codi arian yn lleol a chynllunio a threfnu. Ac mi waneth y cyfan gyfrannu at wneud yr Eisteddfod y llwyddiant a welwn ni heddiw.\u201d
\nTeithiodd perfformwyr o saith gwlad dramor i Langollen ar gyfer yr \u0175yl agoriadol, gyda thua 27 o gorau o Gymru, Lloegr, a\u2019r Alban. Ddegawdau\u2019n ddiweddarach mae mwy na 400,000 o gystadleuwyr o 140 o genhedloedd wedi perfformio ar y llwyfan byd enwog, tra bod rhai o berfformwyr amlycaf byd cerddoriaeth glasurol a phoblogaidd wedi serennu yng nghyngherddau amrywiol yr Eisteddfod. Yn eu plith Placido Domingo, Kiri Te Kanawa, Yehudi Menuhin, Margot Fonteyn, Elaine Paige a Michael Ball – heb s\u00f4n am Syr Bryn Terfel a Luciano Pavarotti a fu\u2019n cystadlu ar lwyfan y pafiliwn enwog fel cantorion ifanc.
\nMae gan Moira gasgliad mawr o eitemau cofiadwy gan gynnwys rhaglenni o\u2019r gorffennol a thoriadau papur newydd y mae\u2019n edrych arnynt yn aml i\u2019w hatgoffa am eisteddfodau\u2019r gorffennol.
\nRoedd hi wrth ei bodd o weld y diweddar Luciano Pavarotti, yr eicon opera, yn cerdded o amgylch maes yr eisteddfod yn hollol gartrefol pan ddychwelodd i\u2019r \u0175yl ar lannau\u2019r Ddyfrdwy yn 1995, ac yntau\u2019n seren ryngwladol erbyn hynny.
\nMeddai Camilla King, cynhyrchydd gweithredol Eisteddfod Llangollen: \u201cRydym yn hynod ddiolchgar i Moira am helpu ein hymdrechion i ddod o hyd i\u2019r rhai fu\u2019n cystadlu yn yr \u0175yl gyntaf yn 1947.
\n\u201cYn amlwg, bydd eu niferoedd wedi lleihau dros y blynyddoedd ond, gan ein bod yn dathlu carreg filltir mor bwysig, hoffem ddathlu\u2019r rhan allweddol a chwaraewyd ganddynt wrth greu hanes a chreu gobaith newydd ar adeg pan oedd y byd yn dal i ddioddef effeithiau\u2019r rhyfel.
\n\u201cRydym yn teimlo ei bod yn bwysig anrhydeddu\u2019r arloeswyr heddwch hyn a helpodd i osod y seiliau ar gyfer y trysor rhyngwladol hwn.
\n\u201cUn peth sydd wedi aros yn ddigyfnewid yw\u2019r ethos o gytgord a chyfeillgarwch a fu wrth galon yr eisteddfod gyntaf un, gyda\u2019r nod o hybu heddwch a gwella clwyfau\u2019r Ail Ryfel Byd.
\n\u201cMae ein hathroniaeth mor bwysig ag erioed o gofio\u2019r rhyfel yn Wcr\u00e1in a materion cythryblus eraill sy’n effeithio ar y byd heddiw.
\n\u201cDyna pam rydym wrth ein boddau i allu croesawu cystadleuwyr rhyngwladol yn \u00f4l i Langollen fel y gallwn ddod \u00e2 phobl ynghyd mewn ysbryd o gyfeillgarwch a harmoni ym mhob ystyr o\u2019r gair.\u201d<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"